Artikel

Drentse Aa


Kort overzicht van het beekloopje de Drentse Aa



Dit artikel is op 02-03-2010 geplaatst


De Drentse Aa is een beek die over 28 kilometer lengte grotendeels zijn meanderende structuur heeft behouden. De rest van de voormalige waterloop is vergraven of jammerlijk geëindigd in kanalen en afwateringssloten: het ecologische equivalent van de ontaarde mens die zijn ziel en zaligheid in drugs of alcohol heeft verloren. Op het mooiste deel is van een vrije meanderende beek echter geen sprake meer is, want nergens kan het beekje nog zijn bochten verwijden en kortsluiten. De mens heeft hier het heft stevig in handen (zie ook de foto hierboven in de titelbalk). Afkalvende oeverwallen met telkens vernieuwende steile wanden waar ijsvogels broeden en zwaluwen bouwmateriaal voor hun nesten verzamelen en ophopende partijen dood hout in de waterloop die vernauwingen in de beekloop, en dus door stuwing lokaal vernattingen veroorzaken, zijn er niet meer bij. Heel jammer, want dergelijke natuurlijke dynamische processen zouden er echt weer kunnen plaatsvinden. Ook voor de verdwenen zeggemoerassen en rietvelden met kemphaantjes en waterrietzangers zijn de potenties nog volop aanwezig. Als beeksysteem zal de huidige Drentse Aa best heel fleurig afsteken op de covers van Landleven en Co, maar de natuur nu is die van een 17e eeuws plafond achter spaanplaat. De Drentse Aa is zijn armen en benen kwijt!

Het mooiste deel van de beekloop bevindt zich in het in 2002 opgerichte Nationaal beek- en esdorpenlandschap Drentse Aa. De oorspronkelijke beekbegeleidende ooibossen zijn helaas overal verdwenen en vervangen door cultuurlandschappen van akkers en weiden. Daar waar de graslanden ecologisch beheerd worden zijn nog zeer fraaie graslandvegetaties aanwezig met onder andere orchideeën en soorten als zwartblauwe rapunzel.

Bij de Drentse Aa ter hoogte van het Paterwoldsemeer is onlangs (2009) een bever aangetroffen die afkomstig is van een herintroductie iets verderop. Een verstandige keuze want daardoor kan deze grote grazer weer natuurlijke structuren aanbrengen in een door mensenhand verarmde omgeving.




Een typische plant van vochtige graslanden in beekdalen en nog maar weinig in Nederland aan te treffen, de zwartblauwe rapunzel.

Foto: © Stichting Kritisch Bosbeheer




De Drentse Aa is niet de enige beek in Nederland die nog oorspronkelijk meandert. Zij het dat dat soms nog maar over een beperkte tot zeer beperkte lengte gebeurt, maar wel met een redelijk behoud van de natuurlijke begeleidende bosvegetaties en soms erbij horende sedimenterende processen, waardoor de loop niet alleen meandert, maar zich al meanderend nog kan wijzigen. Enkele fraaie voorbeelden zijn er nog in de Achterhoek en in Midden- en Zuid-Limburg te bewonderen. Zie een voorbeeld in Midden-Limburg in de titelbalk van volgende pagina.

Beeklopen die nog over functionele lengten vrij meanderen en waarbij ook de oorspronkelijke vegetaties zijn behouden, vinden we nog slechts in het buitenland. Alle ons omringende landen bezitten gelukkig nog fraaie voorbeelden. Een uiterst bijzonder beek, inclusief het volledige spectrum aan beekbegeleidende vegetaties als bos, zoomvegetaties en (helling)veentjes, inclusief de voor een natuurlijke ontwikkeling onmisbare natuurlijke begrazing door grote herbivore dieren als runderen, paarden en herten, vinden we nog in New Forest in Zuid-Engeland.

Het gemis aan natuurlijke processen in de beeklopen in het Drentse Aa-gebied is ook goed zichtbaar in de vaak merkwaardig harde overgangen van beek, graslanden naar bos. Natuurlijk is de agrarische hand die hier overal heerste nog duidelijk zichtbaar. Maar de grondaanopen die zo rond de zestiger jaren van de vorige eeuw zijn begonnen om van het gebied weer een natuurgebied te maken, hebben dat nog nauwelijks uitgewist. Als we ook zien dat nog in 2010 langs de beek op grote schaal bos is gekapt voor het maken van droge heiden, dan roept dat vragen op of het aanleggen van dit soort cultuurlandschappen in een beekdal als de Drentse Aa wel de goede weg is.


Drentse Aa op WikiPedia