Artikel

Help, ons bos wordt gekapt!


Sinds de herfst van dit jaar (2014) ontvingen wij opvallend meer meldingen van verontrustende mensen uit het land die klaagden over ogenschijnlijk onnodige boskap. Wij constateren dat er veranderingen in de bosbouw gaande zijn. Dat er een hogere druk staat op natuurbeheerders om meer inkomsten te generen. Dat ook steeds meer gekapt wordt voor duurzame energie.




Dit artikel is op 20-12-2014 geplaatst


Bosbouw is in Nederland al decennia structureel verliesgevend. Dat lijkt te veranderen. Door duurzame energie. De werkkosten voor het oogsten van brandhout zijn aanzienlijk goedkoper dan van gebruikshout. Rijp en groen behoeft slechts verzameld en versnipperd te worden. Inladen en rijden maar. Niet kwaliteit maar kwantiteit is gevraagd. In de meeste gevallen verdwijnt dat hout als ‘bijstook’ in kolencentrales. Soms ook als aanvulling in afvalverbrandingsovens of in daarvoor opgerichte meest kleinere warmtecentrales voor interieurverwarming.

Door hout te verbranden verkleuren de klimaat-spreadsheets op slag een stuk groener. Hout bevat immers per kilo een zekere hoeveelheid CO². Dit wordt afgeboekt op de landelijke hoeveelheid CO²-uitstoot. Dat maakt het voor de overheid zo interessant om hout te verbranden. Dat er per saldo CO² uit het hout aan de atmosfeer wordt toegevoegd, is volgens de rekenwonders geen groot probleem. Want hout groeit immers vanzelf (?) bij. Na 20, 50 of 100 jaar is de balans weer in evenwicht? Men neemt aldus toch op zijn minst een voorschot - een hypotheek - op de wens dat het hout dat zojuist werd verstookt ook inderdaad weer bijgroeit. Zou kunnen. Het zou ook niet kunnen. De bosbouwer op zijn beurt kan met de geringste inspanning ooit per kuub toch de volle prijs incasseren. Ook hij is er blij mee.




Het Rozendaalsebos (rechts) op Veluwezoom: door de gemeente Rheden gekapt voor ‘duurzame’ energie.




Dat vers hout 50 tot 60 procent water bevat deert de spreadsheets niet. Wel de hoeveelheid daaruit te onttrekken energie. Want dat daalt doordat nat hout helemaal niet zo best brand. Versnipperd hout vooraf drogen kan technisch gezien wel, maar daarvoor is dezelfde hoeveelheid energie nodig als je er mee wint. Versnipperd hout op natuurlijke wijze laten drogen is vrijwel onmogelijk. Het gaat binnen een dag al hevig schimmelen en broeien. Bacteriën en schimmels eten dan de energie in het hout op. Al met al is het kunstmatig drogen een kostbare grap zonder energetische winst.

Er zijn twee grote voordelen aan het bijstoken van hout. De bosbouwer kan met de minst mogelijke investering ooit, toch de hoogste prijs per kuub hout vragen. En de overheid verschijnt aanzienlijk groener op de internationale CO²-lijstjes. Zij zegt dat het aandeel duurzame energie in Nederland nu bijna 4,5% [*] bedraagt . Zo’n 3,15% komt voor rekening van het meeverbranden van hout - een aanzienlijk deel van dit hout is overigens afkomstig uit Canadese bossen… Men spreekt liever van biomassa, want bij dat hout zitten ook vogelgriepkippen, Q-koortsgeiten, MKZ-koeien, vergaste ganzen, rioolslib, huisvuil uit buiten- en binnenland, palmolie en aanverwanten. Daarom subsidieert onze overheid deze vorm van duurzame energie. Maar hoe duurzaam is duurzaam?

Het kost onze samenleving veel geld en de natuur een verliesrekening. Vergis u niet, in een natuurlijk bos zijn 40 tot 60 procent van de daar aanwezige organismen betrokken bij de afbraak van organisch materiaal. Bij de oogst van hout blijven alle beestjes, schimmels en insecten, de paddenstoelen en tal van andere organismen die in of van hout leven werkloos in het bos achter. Dat veroorzaakt onderbroken of verstoorde voedselketens met negatieve gevolgen voor de biodiversiteit. De natuurwaarden nemen af. Dat is in de kern waarom wij niet gelukkig zijn met deze vorm van duurzame energie. Het is roofbouw en het is niet duurzaam. Het is symboolpolitiek. Wij vinden dan ook dat zeker natuurbeschermingsorganisaties daar niet aan moeten meewerken.

Gevolg is vooralsnog een flinke toename van de houtoogsten uit bossen en houtwallen om als bijstook voor energiecentrales te dienen. Dit jaar meldden bij ons nooit eerder zoveel verontruste burgers met vragen over bomenkap. Wat kunnen wij doen om te voorkomen dat zij hun bos, hoogveen, natuurgebied of houtwal zien leegplunderen? Wij staan natuurlijk waar het kan met raad bij. Met daden wordt het al een stuk moeilijker omdat de situatie altijd weer anders is. En oppositie voeren kost voorbereiding en uitzoekwerk en dat is zeer tijdrovend. De beheerders kennen het klappen van de zweep en draaien lang op de automatische piloot. Zij laten zich niet gemakkelijk uit het veld slaan door een paar omwonenden. Wie vragen stelt ontmoet ontwijkende antwoorden en stugge reacties.

Dit jaar hebben wij een onderzoek naar de houtkap in een natuurgebied op Veluwezoom afgesloten. Het gaat om Hof te Dieren. Dat onderzoek duurde twee jaar. Het is een zeer uitputtende studie geworden. De resultaten uit dat onderzoek zijn schokkend. Het draaide om een hele laan die inclusief een paar duizend vleermuizen verloren is gegaan. Versnipperd en als kachelhout… De praktijk is vaak complexer dan het wat kappen van bomen. Zo ook hier. Bij het kappen van de bomen baseerde men zich op een bomenlaan als ’cultuurhistorisch erfgoed’. Wat is cultuurhistorisch erfgoed? Maar ook jacht en andere verborgen belangen komen uitgebreid in dit werk aan bod. Natuurlijk is er ook aandacht voor de beheerder, de overheid en zowaar de advieswereld komt er niet zonder kleerscheuren van af… Als tegenwicht worden onze echte historische cultuurlandschappen belicht. Deze behoren naar onze mening tot de mooiste cultuurlandschappen die de mens op deze breedtegraad heeft voortgebracht. Langs die weg is er kansrijk herstel mogelijk. En dat met relatief weinig investeringen en inspanningen. Deze landschappen draaien niet op subsidies maar op natuurlijke processen.

Het is onwaarschijnlijk dat de werkwijze van deze studie één op één kan worden toegepast op een andere zaak. Maar het bevat altijd wel aanknopingspunten. Er zijn bijvoorbeeld contacten gelegd en verborgen documenten opgevraagd. Hoe stel je een schriftelijke WOB-procedure op? Wij denken dat ook anderen met dezelfde aard van problematiek voordeel kunnen halen uit deze studie. Het werk is in kleinere kring al enkele maanden in omloop. Een publieksversie is gereed. Er zijn nog wat praktische zaken te regelen: zeer binnenkort zal het beschikbaar komen.

Terug naar de problemen van boskap. Wij gaan in onderling overleg bezien of en hoe wij dergelijke bezwaren van mensen uit het land beter kunnen faciliteren. Bijvoorbeeld door een algemeen plan van aanpak te schrijven. Een soort handleiding van hoofdpunten van aandacht. Interessant lijkt mogelijk ook het vormen van een fonds. Zelf willen wij volstrekt onafhankelijk blijven, financieel en beleidstechnisch. Hier dus geen subsidies. Enfin, ook uw ideeën zijn welkom. Bekijk alvast een paar bladzijden uit ruim 200 van onze publicatie over Hof te Dieren.

[*] Volgens de laatste CBS-cijfers haalt Nederland slechts 4,5% van haar energie uit hernieuwbare bronnen. Biomassa neemt daarin een aandeel van 3,15%.