Artikel

Herintroducties


"Herintroducties: dierentuin Nederland."

Bespreking tv-uitzending Zembla (Vara).


Geplaatst op 10-02-2013
Bijgewerkt op 12-05-2014




Op 08-02-2013 zond de VARA een journalistiek verslag uit over de herintroductie van enkele (nagenoeg) verdwenen diersoorten in Nederlandse natuurgebieden. Er werden zes herintroducties getoond en besproken:

Wilde hamster (hangt permanent aan het infuus van een fokprogramma);
Bever (herintroductie met wisselend succes);
Wisent (soms gaan herintroducties zelfs ten koste van andere natuur);
Korhoen (sterven door voedselgebrek);
Visotter (wordt massaal doodgereden).


Al deze herintroductieprojecten bleken in "Herintroducties: dierentuin Nederland" niet succesvol, óók die dat wel waren (bever). In de titel van de uitzending ligt al het oordeel besloten. "Zembla onderzoekt waarom, ondanks vaak bedroevende resultaten, toch wordt doorgegaan met het uitzetten van diersoorten". Maar Zembla onderneemt in de uitzending weinig om de kijker over een ingewikkeld thema te informeren, maar oordeelt vanaf de eerste seconde als een scherprechter door te extrapoleren naar alle herintroducties.

Wat is er mis met de documentaire? In een poging verheldering in duistere zaken te brengen proberen we de documentaire te analyseren. Onpartijdig zijn wij niet. Stichting Kritisch Bosbeheer (SKB) is al meerdere decennia betrokken bij diverse gerealiseerde, alsmede mogelijke te overwegen herintroducties, in binnen- en buitenland en in alle gevallen succesvol. U krijgt onze analyse uit de eerste hand. Al in de zeventiger jaren van de vorige eeuw lanceerde SKB, bij monde van Harm van de Veen, de herintroductie van een voor de natuur belangrijke maar verdwenen grote grazer, de wisent (Meinweg). Uiteindelijk is dat pas in … gerealiseerd in de duinen.

Waarom herintroductie? Dat is de centrale vraag. Wie wat onderneemt mag gevraagd worden waarom hij dat onderneemt. Die vraag is in het VARA-document niet éénmaal gesteld. Toch denken we haast zeker te weten dat ze ongevraagd beantwoord is. Want de enkele mensen die pratend in de documentaire werden opgevoerd, kennen we persoonlijk. Sommigen zo goed dat we ons niet kunnen voorstellen dat zij dit vrijwillig onbesproken zouden laten. Is hier journalistiek selectief gesprokkeld? De filmpers door scalpeermes vervangen?

Terwijl de beelden de kijker meenemen naar nota benen het Openlucht Museum in Arnhem, vertelt de commentaarstem tot overmaat van ramp dat "natuurvrienden al de rode loper uitleggen voor de wolf in Nederland". De scepsis strekt zich kennelijk niet alleen uit naar reeds geherintroduceerde dieren, maar naar alle 'vreemde' dieren. Er zullen weinig mensen in ons land zijn die ooit een vrij levende wolf in de ogen hebben gekeken. Deze soort heeft in duizenden jaren zijn pappenheimers leren kennen en heeft het vermogen om de mens te ontwijken tot opperste kunst verheven. Maar zijn reputatie is bij de VARA nog steeds van ouderwets bedenkelijke reputatie, waardoor hij de ideale kandidaat is als inleidend motief om al bij de eerste beelden stevig de toon te zetten: "het gaat immers om een roofdier met flinke tanden". Komisch is dat de wolf Nederland al enkele jaren geleden bereikt heeft. Voor zover bekend missen we sindsdien geen kinderen, er was zelfs vrijwel niemand die dat heeft opgemerkt. Twee stuks nog wel. In Drenthe en bij toeval voor het geweer gelopen en dus meteen vakkundig stukgemaakt. Een bewijs ervan ontving de auteur dezes na een telefonisch gesprek per anonieme post. Een stukje huid, waarvan de haren onomstotelijk de eigenaar als wolf identificeerden en dat de dieren afkomstig blijken uit de Poolse populatie. Dat zie ik nog niet zo gauw gebeuren, dat je in een Fiat Panda twee wilde wolven uit het grote enge bos inlaadt en er 1200 km mee door Europa rijdt, teneinde ze in Drenthe te executeren.

De VARA is dus bang voor dieren waar je toch niks aan hebt. En er komt nog wat voor terug ook zoals Bas Haring ons meedeelt in zijn "Plastic Panda's. Niet alles wat de natuur heeft voortgebracht is dus onmisbaar. En bovendien, we krijgen er altijd wat voor terug zoals Haring in zijn boek beschrijft. Neem de betonnen bunker in een bos van Natuurmonumenten met daarin opgeslagen oude brandbare en cultuurhistorisch zeer waardevolle nitraatfilms. "Is cultuur minder waard dan natuur" vraagt Haring zich af? En na zijn bezoek aan een tropische regenwoud blijkt hij ook gecharmeerd van secundair regenwoud dat eigenhandig op een kaalslag te midden van het "oerwoud" is ontsproten. Bas Haring ziet weinig verschil tussen beide. En wat een mens niet ziet of herkent, waardeert hij ook niet. Waarom dan diersoorten herintroduceren? Het mislukt immers vrijwel altijd, en daar waar het wel lijkt te lukken, bezorgt ons de nieuwkomer overlast.





Herintroducties? Dat betekent dat je in de natuur terugbrengt wat verdwenen maar toch gewenst is. De motieven kunnen heel verschillend zijn. Hier omwille van de recreatiesport om 'wilde' dieren in natuurgebieden om het leven te brengen. Dat wordt ook wel jacht genoemd. Een oud gebruik dat nog steeds plaatsvindt.




Herintroducties? Hé, waar komen deze boompjes in gelid en opgehangen in rubbertjes zo plots vandaan? Weggelopen uit het Groene Warenhuis? Zichzelf in een korset gehesen en aan een infuus aangelegd? Nee. Het bos is er zelfs speciaal voor gekapt. De bodem in het vrijgekomen gat is met een freesmachine bewerkt en aan de randen ingeplant met gekweekte beukenbomen van onbekende herkomst. Hoewel beuken op de Veluwe helemaal niet zeldzaam zijn heeft men de soort hier geherintroduceerd. Ondanks dat beukenbomen nog steeds in staat zijn zichzelf uit zaad te vermeerderen dat zij van nature voortbrengen. Waarom dan herintroduceren? Omdat voor het aanleggen van lanen veel subsidiegelden beschikbaar zijn. Het doel is hier op Hof te Dieren (Veluwezoom) middel geworden.

De kritiek in Zembla op het door herintroductie terugbrengen van natuurlijke soorten, die voor de afwikkeling van de ecologische processen onmisbaar geacht worden, is dan wel erg zuur en tenminste selectief. De natuur dan maar aan zijn lot overlaten nadat zij eerst door mensenhand is stukgemaakt? Zeker, wat in staat geacht wordt vanzelf terug te keren hoeft niet geherintroduceerd te worden. Dat aantal is op de vingers van één hand te tellen. De rest is dan reddeloos verloren.





Bron
Anoniem (07-02-2013): Herintroducties: dierentuin Nederland. Vara tv - Zembla. Hilversum.

Televisiedocumentaire over herintroducties van wilde soorten in Nederland.

De bever, de otter, het korhoen, de korenwolf en de wisent. Ze waren (zo goed als) uitgestorven in Nederland. Maar natuurbeschermers zetten deze dieren steeds weer opnieuw uit in de natuur om zo de biodiversiteit te behouden. Dat gebeurt met wisselend succes. Zo kan de korenwolf, de Limburgse hamster, alleen in het wild overleven dankzij een fokprogramma. Uitgezette otters worden aan de lopende band doodgereden. Opnieuw ingebrachte korhoenders vallen binnen enkele dagen ten prooi aan roofdieren. En als er al kuikens worden geboren, sterven ze door voedselgebrek. Ondertussen wordt Nederland voorbereid op de (spontane) komst van de wolf.

ZEMBLA onderzoekt waarom ondanks slechte resultaten toch wordt doorgegaan met het herintroduceren van uitgestorven dieren.

Het is niet de vraag óf, maar wannéér de wolf ons land binnenloopt. De wolvenroedels in Duitsland breiden zich zodanig uit dat het slechts een kwestie van tijd is voordat ze de grens met Nederland oversteken. En zo zou het altijd moeten gaan, zegt hoogleraar Natuurbeheer F. Berendse in ZEMBLA: als het landschap er geschikt voor is, komen de dieren vanzelf.

De otter
Maar in veel gevallen gaat het helemaal niet vanzelf. In Nederland uitgestorven dieren worden in het buitenland gevangen of gefokt en vervolgens losgelaten in de Nederlandse natuur. Doel: dierenpopulaties die zich zelfstandig door voortplanting in stand kunnen houden. Maar tien jaar nadat de otter in ons land is geherintroduceerd, moeten er nieuwe otters worden bijgeplaatst omdat er zoveel worden doodgereden.

De korenwolf
De korenwolfpopulaties in Limburg kunnen alleen maar op peil worden gehouden met een inmiddels al tien jaar lopend fokprogramma en hamstervriendelijke akkers die voor miljoenen euro’s gesubsidieerd worden. Vos en havik zijn ons dankbaar, want die smullen van de korenwolf. En terwijl de oorzaak van het wegkwijnende korhoen nog niet eens bekend is, blijven natuurbeschermers ze met veel enthousiasme uitzetten.

Omgekeerde wereld
Schrijver-bioloog Midas Dekkers vindt de praktijk van herintroducties de omgekeerde wereld. In ZEMBLA zegt hij: ‘Dat is de eeuwige bemoeizucht van mensen. Altijd als er iets fout gaat, zijn er mensen die de mouwen willen opstropen om er iets aan te doen. En dat heeft dan weer gevolgen waar anderen dan weer iets aan willen doen. Dat voortdurende ingrijpen in de natuur maakt de natuur onnatuurlijk.’

Samenstelling en regie: Jos Slats.
Research: Norbert Reintjens.
Eindredactie a.i.: Manon Blaas.